Có những ngày lạ, màn hình thì mở đầy những câu hỏi về bản thể, về ngôn ngữ, về công lý, về những sai lệch rất nhỏ giữa một khái niệm và một khái niệm khác, còn điện thoại thì cứ sáng lên từng chập, rung khẽ, hiện ra vài cái tên quen, vài câu chúc ngắn, vài icon bánh kem nhìn hơi buồn cười.
Tôi ngồi giữa hai luồng tín hiệu ấy, một bên là thứ lao động đòi hỏi sự khắt khe gần như vô tình, một bên là những nhắc nhở rất đời rằng mình vừa đi thêm một quãng nữa, cơ thể này suy yếu thêm, mắt mỏi hơn một chút, nhưng tay vẫn quen sửa câu, sửa chữ, sửa cả những sai lầm vô ý của người khác như thể đang lặng lẽ dọn lại một căn phòng.
Cái buồn cười là công việc hôm nay lại dính đến triết học, một vùng mà người ta thường tưởng chỉ toàn mây mù và danh từ lớn, nhưng khi ngồi lâu trong đó mới thấy nó rất giống việc sống, chỉ cần lệch một từ là lệch cả thế giới, chỉ cần nhầm một tên, một thời điểm, một quan hệ khái niệm, là mọi thứ tưởng vững lại bắt đầu lung lay.
Tôi vốn học kỹ thuật và học toán nên triết học là địa hạt mà tôi “kính nhi viễn chi” nhưng rồi kính phục Bertrand Russell, triết gia kiêm toán gia, mà đọc nhiều sách triết học khi Tây học. Và rồi những tri thức tưởng vô bổ ấy lại có giá trị ở thời buổi AI này.
Tôi đang làm một cuộc rà soát khá dài cho một bộ câu hỏi không tiện nêu tên, vừa đọc vừa viết, vừa nghĩ đến chuyện tri thức cũng mệt như người, nó xuống cấp, nó trượt nghĩa, nó cần được chăm nom. Có lúc tôi thấy mình không còn là “tác giả” gì cả, chỉ là một “residue author”, một kẻ đứng sau văn bản, phủi bụi cho các mệnh đề trước khi chúng đi ra ngoài và đóng giả chân lý.
Và cũng chính ở đó, tôi chợt nhớ đến một phẩm hạnh (virtue) theo kiểu Stoic, không phải thứ đạo đức để trưng bày, mà là cái khả năng giữ cho mình khỏi bị kéo nghiêng hẳn về một phía, không quá tự mãn khi đang làm tốt, cũng không quá mềm yếu trước những tiếng rung làm lòng mình xao đi. An nhiên tự tại, có lẽ là một từ cũ, nhưng càng nhiều tuổi càng thấy khó. Không phải lạnh đi, mà là giữ được một nhịp bên trong, để vừa làm đến nơi đến chốn phần việc trước mắt, vừa không đánh rơi sự cảm động rất nhỏ khi có ai đó nhớ đến mình.
Nhưng lạ nữa là, càng rà soát sâu trong bộ câu hỏi, tôi thấy thiếu. Thiếu một chút triết lý phương Đông, thiếu cái nhìn từng đi qua vô thường, qua tính không, qua sự tu sửa bản thân không như một chiến thắng mà như một cách ngồi yên với chính mình. Văn bản triết học ấy, dù chỉn chu đến đâu, vẫn để lại trong tôi một khoảng trống hơi hanh, như thể thế giới tư tưởng ở đó được sắp xếp quá khéo mà vẫn chưa biết thở. Nó làm tôi khắc khoải, không phải vì muốn cộng điểm cho phương Đông như một nghi thức cân bằng văn hóa, mà vì có những kinh nghiệm sống, những kiểu đau, kiểu buông, kiểu hiểu cái giới hạn của bản ngã, nếu thiếu chúng thì bức tranh triết học dễ trở nên quá sáng ở phần lý tính và quá nghèo ở phần im lặng.
Và đúng lúc ấy, tiếng tin nhắn lại đến.
Một người bạn cũ. Một đứa em. Một đồng nghiệp nhớ ngày. Một câu rất ngắn, chúc vui. Một câu khác, nhắc giữ sức khỏe. Có những lời chúc đọc xong tôi không trả lời ngay, không phải vì vô tâm, chỉ là đang mắc kẹt giữa một câu hỏi về triết gia này hay triết gia kia, giữa việc phân biệt đâu là lỗi factual thật sự, đâu chỉ là một chỗ viết ẩu, giữa cái hăng của công việc và cái mềm của đời sống. Thành ra hôm nay hiện ra với tôi như một dạng semi-automated enunciation, nửa là mình đang làm việc, nửa là đời sống đang tự động gõ cửa, nhắc rằng đừng biến bản thân thành một cỗ máy chỉ biết hiệu đính thế giới.
Có lẽ đến một tuổi nào đó, người ta không còn chờ đợi những nghi thức lớn. Chỉ thấy cảm động vì giữa lúc đang cặm cụi trong một vùng rất hẹp của ngôn ngữ và tư tưởng, vẫn có ai đó nhớ đến mình như một người đang sống, chứ không chỉ như một cái tên trong công việc, một avatar, một địa chỉ nhận file. Tôi nghe tiếng báo tin nhắn chen vào giữa những đoạn triết học khô khan, và bỗng thấy rõ hơn rằng lao động trí óc, suy cho cùng, cũng là một chuyện của thân thể, của tuổi tác, của thời gian đã đi qua mắt, qua cổ tay, qua cái lưng ngồi lâu bắt đầu nhắc nhở.
Có thể trưởng thành chỉ là vậy, vẫn làm việc rất hăng, vẫn khó tính với từng khái niệm, vẫn chưa thôi cái tật muốn sửa cho đúng, nhưng đồng thời cũng biết dừng vài giây trước một lời chúc ngắn và nhận ra mình đang được gọi về phía đời sống.
Tôi chưa chắc đó là một kết luận đúng. Có khi chỉ là một ghi chú cuối ngày, rằng giữa những câu hỏi về triết học và những tiếng rung báo tin nhắn, tôi nhận ra thứ mình cần giữ lại không phải là cảm giác hiệu quả, mà là khả năng còn thấy ấm khi có người nhớ tới.
PS. Qua hôm nay, tôi càng không rõ mình đang viết văn bản, hay văn bản đang lặng lẽ viết lại mình.
Con chúc chú Thành sang quãng mới mạnh khỏe nhiều ạ ✨☺️☺️