Thời gian đọc: 5 phút
Thay vì tự hào là biểu tượng kiến trúc “nhỏ mà có võ”, Lương Văn Phong (Liang Wenfeng) – nhà sáng lập DeepSeek – trong cuộc họp kéo dài 4 tiếng với các nhà đầu tư lại đưa ra một lời tự thú vừa thẳng thắn vừa mâu thuẫn: Khoảng cách về năng lực mô hình, nhân tài và ứng dụng thực chất chỉ quy về một biến số duy nhất – tài nguyên tính toán (compute).
1. Sự thật đằng sau huyền thoại “hiệu quả chi phí”
Giới đầu tư phương Tây từng xem DeepSeek là minh chứng cho việc Trung Quốc có thể bắt kịp Silicon Valley mà không cần chi ngân sách khủng. Nhưng dưới góc nhìn của Lương Văn Phong, sự hiệu quả đó không phải lựa chọn chiến lược ban đầu, mà là phản ứng sinh tồn trước sự khan hiếm.
Nguồn lực bị bóp nghẹt: DeepSeek không thể mua đủ chip nội địa, giá bị đẩy lên cao, trong khi tổng vốn đầu tư vượt xa các lab Mỹ.
Nhân tài không thiếu, chỉ thiếu chip để thử nghiệm: Khoảng cách nhân tài thực chất là hậu quả của việc thiếu năng lực tính toán (compute). Thiếu compute đồng nghĩa với ít cơ hội chạy thực nghiệm, khiến năng lực chung của đội ngũ bị hạn chế.
Nhiệm vụ bất đắc dĩ của các nhà nghiên cứu hàng đầu: Trong khi các lab Mỹ có thể vung tiền thuê lực lượng dán nhãn dữ liệu chất lượng cao ở quy mô toàn cầu, DeepSeek phải huy động một nửa số nhà nghiên cứu nòng cốt tự tay dán nhãn dữ liệu.
Lời tự thú này làm sụp đổ giả định cho rằng các công ty AI Trung Quốc hưởng lợi nhờ chi phí nhân công rẻ. Với dữ liệu cao cấp, chi phí dán nhãn là tương đương trên toàn cầu.
2. Những điểm mâu thuẫn trong lập luận của Lương Văn Phong
Poe Zhao chỉ ra những điểm bất hợp lý trong lời phân trần của nhà sáng lập DeepSeek trước các nhà đầu tư:
Vừa “không thiếu tiền”, vừa “thiếu tài nguyên nhất”: Ở phần thảo luận về giữ chân nhân sự, Lương khẳng định tiền và tài nguyên “không phải là vấn đề”. Nhưng ở phần khác, anh lại gọi tài nguyên là nút thắt lớn nhất. Thực chất, DeepSeek có thể đủ tiền để tồn tại, nhưng không đủ lượng chip khả dụng để thu hẹp khoảng cách với Mỹ.
Quy giản hóa mọi rào cản về compute: Khả năng tổ chức, mức độ cởi mở của quản lý nhà nước, và đường ống đào tạo học thuật đều tác động độc lập đến năng lực AI. Việc quy toàn bộ rào cản về compute giúp Lương Văn Phong tạo ra một thông điệp dễ bán cho nhà đầu tư: Bài toán này có định giá rõ ràng bằng tiền.
Mâu thuẫn về chip nội địa: Lương khẳng định 4 chip Huawei 950 có thể thay thế 1 chip Nvidia GB200/GB300 và cho rằng hệ sinh thái chip nội địa sẽ không có vấn đề gì trong vòng 1 năm tới. Tuy nhiên, chính anh cũng thừa nhận chip nội địa vẫn tụt hậu “gấp 4 lần và chậm hơn 2 năm”. Việc đổ lỗi duy nhất cho năng lực sản xuất (manufacturing capacity) không đủ để giải thích cho khoảng cách công nghệ thuần túy này.
3. Ván cược 1 năm và chiến lược “tiết chế thương mại”
Đằng sau bức tranh thiếu hụt compute, Lương Văn Phong đưa ra ván cược có mốc thời gian rõ ràng: Trong vòng 1 năm tới, việc triển khai thực tế sẽ chứng minh hệ sinh thái chip nội địa Trung Quốc hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu.
Sự chuyển dịch kỹ thuật của DeepSeek đã bắt đầu từ trước:
Mô hình V3 dù dùng chip Nvidia nhưng bỏ qua hệ sinh thái phần mềm của Nvidia để chạy trên trình biên dịch TileLang tự phát triển.
Chiến lược giá API cực rẻ (thu hồi vốn thiết bị trong 10 tháng) và cam kết mở mã nguồn (open-weight) được xây dựng dựa trên niềm tin rằng: rào cản thực sự không nằm ở bản thân mô hình, mà nằm ở khả năng vận hành mô hình quy mô lớn với chi phí thấp.
💬 Góc bình luận: Cơn nghiện compute và ảo tưởng “đi tắt đón đầu”
Nhiều người thích tô vẽ DeepSeek như một câu chuyện cổ tích về sự tréo ngoe: một nhóm kỹ sư trẻ Trung Quốc dùng “vốn tự có” và sự tinh khôn để làm các gã khổng lồ Silicon Valley việt vị. Nhưng khi đọc kỹ 4 tiếng trải lòng của Lương Văn Phong, tôi lại thấy một góc nhìn khác: cay đắng hơn và thực tế hơn rất nhiều.
Lương là một cậu thanh niên làm kỹ thuật giỏi, đồng thời là một kẻ huy động vốn lọc lõi. Nhưng việc anh cố quy toàn bộ rào cản từ nhân tài, mô hình cho đến ứng dụng về một biến số duy nhất – năng lực tính toán hay compute – thực chất là một cách tự xoa dịu. Nó biến một bài toán quản trị, sáng tạo và thể chế phức tạp thành một hóa đơn có thể thanh toán bằng tiền. “Cho tôi đủ chip, tôi sẽ nhấc bổng Trái Đất”, một logic mang đậm tính cơ học cổ điển.
Nhìn ở góc độ triết học và quản trị, văn hóa tối ưu hóa (optimization culture) mà DeepSeek đại diện không phải là một phát minh chiến lược đỉnh cao, mà là phản ứng sinh tồn bắt buộc trước sự thiếu hụt. Khi anh không có đủ H100 hay B200, anh bắt buộc phải bắt nhà nghiên cứu hàng đầu đi dán nhãn dữ liệu, phải tự viết TileLang để vượt rào phần mềm Nvidia. Đó là sự thông minh trong nghịch cảnh, nhưng tuyệt đối không phải là thứ có thể thay thế cho Scaling Law về lâu dài.
Nhím có thể có một chiêu xù lông rất giỏi, nhưng Cáo mới là kẻ làm chủ cuộc chơi lớn. Việc vắt kiệt hiệu năng từ phần cứng cũ chỉ giúp anh không bị bỏ lại quá xa trong ngắn hạn. Khi cuộc đua đi vào pha tiêu hao tài nguyên ở quy mô hạ tầng quốc gia, mọi thủ thuật phần mềm sẽ nhanh chóng đụng trần vật lý.
Ván cược 1 năm tới với chip Huawei (Ascend 950) của Lương vì thế rất đáng chờ đợi. Đặt trong bối cảnh vĩ mô, phát biểu của Lương cần được chiếu qua lăng kính mới nhất từ Hội nghị AI Thế giới (WAIC 2026) tại Thượng Hải. Tại đây, Chủ tịch Tập Cận Bình lần đầu tiên trực tiếp phát biểu, đưa ra thông điệp cấp quốc gia: Trung Quốc không chỉ coi AI là cuộc đua kỹ thuật thuần túy, mà là hạ tầng chiến lược ngang tầm với máy hơi nước và điện lực. Bắc Kinh công khai bảo trợ cho một trục địa chính trị AI mới, thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO) với 29 quốc gia sáng lập, cam kết chia sẻ mã nguồn mở và viện trợ năng lực AI cho các nước đang phát triển (Global South).
Đây chính là mảnh ghép còn thiếu để giải thích cho sự tự tin của Lương Văn Phong. Khi Nhà nước nhảy vào làm bệ đỡ hạ tầng, bao tiêu rủi ro chính trị và tạo thị trường tiêu thụ rộng lớn thông qua các liên minh quốc tế, những phòng lab như DeepSeek có thể thoải mái “chơi tất tay” với chiến lược open-source và giá rẻ.
Tuy nhiên, thiển ý của tôi: nếu bản thân hệ sinh thái bán dẫn nội địa không thể san bằng khoảng cách vật lý về compute, thì mọi tham vọng dựng xây một “nền văn minh AI mã nguồn mở” do Trung Quốc dẫn dắt sẽ chỉ là một ngôi nhà xây trên cát. AI không chỉ cần thông minh hay những lời tuyên bố mang tầm vóc toàn cầu, nó cần sức bền phần cứng đủ mạnh để không hụt hơi trước Silicon Valley trên con đường dài.
Great piece! For anyone curious about AI-powered daily tarot readings and card meanings, https://pitarot.com is a nice free tool to explore. Thanks for sharing!